Qentë e rrugës në Shqipëri: Çfarë duhet të dijë çdo turist

Në Shqipëri ka qen rruge. Do t'i shihni në çdo qytet, në çdo plazh dhe përgjatë çdo rruge në Rivierën Shqiptare. Nëse keni udhëtuar në Greqi apo Turqi, kjo pamje do t'ju duket e njohur. Nëse jo, mund të jetë befasuese – e ndonjëherë edhe shqetësuese. Ky udhëzues shpjegon se çfarë të prisni, si të silleni dhe ato pak situata ku vërtet duhet të bëni kujdes.

Fakte kryesore

Realiteti në terren

Popullata e qenve të rrugës në Shqipëri është e dukshme dhe e pranishme kudo. Ecni nëpër Himara në çdo orë të ditës dhe do të hasni disa qen të shtrirë në hije, duke ecur përgjatë shëtitores buzë detit ose duke fjetur nën tavolinat e restoranteve. E njëjta gjë vlen për Dhërmiun, Sarandën dhe çdo fshat tjetër në mes tyre.

Shumica e këtyre qenve nuk janë të egër në kuptimin agresiv. Ata janë qen rruge – të lindur jashtë, të rritur mes njerëzve dhe të ushqyer nga komuniteti. Shumë prej tyre kanë kujdestarë jozyrtarë: një restorant që u nxjerr mbetjet e ushqimit çdo mbrëmje, një familje që e lë qenin të flejë në verandë por pa e futur brenda, apo një shitës që mbush një tas me ujë te dera çdo mëngjes. Disa nga këta qen kanë edhe emra. Disa madje janë kthyer në figura të dashura të lagjes që jetojnë aty prej vitesh.

Pika kryesore për udhëtarët: këta qen janë të mësuar me praninë e njerëzve. Nuk bëhet fjalë për kafshë të egra që po shohin njeri për herë të parë. Shumica do t'ju shpërfillin krejtësisht. Disa mund të afrohen me shpresën për pak ushqim. Ndonjë mund t'ju ndjekë për disa dhjetëra metra dhe pastaj të humbasë interesin. Agresioni i vërtetë ndaj njerëzve është shumë i rrallë.

Pse Shqipëria ka kaq shumë qen rruge

Shpjegimi i shkurtër lidhet me historinë. Gjatë periudhës komuniste, Shqipëria kishte ferma kolektive dhe një popullatë kafshësh të menaxhuar nga shteti. Kur sistemi u shemb në fillim të viteve 1990, vendi kaloi vite të tëra kaosi ekonomik. Mbajtja e kafshëve shtëpiake nuk ka qenë kurrë një traditë e rrënjosur thellë, sterilizimi dhe kastrimi nuk praktikoheshin, dhe popullata e endacakëve u rrit pa asnjë kontroll.

Ndryshe nga Turqia, e cila zbatoi vite më parë një program mbarëkombëtar me matrikullim në vesh dhe vaksinim, Shqipëria nuk pati një sistem të koordinuar kap-sterilizo-rikthe (TNR) deri vonë. Qasja kulturore luan gjithashtu rol – shumë shqiptarë i shohin qentë e rrugës si pjesë të peizazhit të zakonshëm dhe jo si një problem që kërkon domosdoshmërisht zgjidhje. Qentë përgjithësisht trajtohen me një tolerancë të natyrshme dhe jo përmes një menaxhimi aktiv.

Korniza ligjore ekziston. Ligji nr. 10465, datë 29 shtator 2011 për shërbimin veterinar në Republikën e Shqipërisë, i ndryshuar me Ligjin nr. 70/2013, ia ngarkon kafshët e rrugës pushtetit vendor, dhe formulimi i tij është më i drejtpërdrejtë sesa lë të kuptohet qasja e butë kap-sterilizo-rikthe. Neni 54(1)(ç) kërkon që strukturat veterinare të çdo bashkie të mbajnë nën kontroll dhe të zbatojnë legjislacionin në fuqi për "eliminimin e qenve dhe maceve të rrugës", ndërsa neni 2 e përkufizon eliminimin si çdo procedurë që shkakton ngordhjen e detyruar të kafshës. Ajo që e kufizon këtë masë është neni 69, i cili e lejon eliminimin vetëm për çrrënjosjen e sëmundjeve infektive, për kontrollin e zoonozave të rrezikshme për jetën e njeriut, në vetëmbrojtje ndaj një kafshe të tërbuar, tejet agresive ose të egër, si dhe gjatë gjuetisë. Asgjësimi rutinë i qenve të shëndetshëm nuk bën pjesë në këtë listë, por nga ana tjetër as sterilizimi dhe rikthimi nuk janë të shkruar shprehimisht në ligj: programi kap-sterilizo-vakcino-rikthe zbatohet në Shqipëri sepse bashkitë dhe organizatat për mbrojtjen e kafshëve zgjedhin vetë ta realizojnë atë. Zbatimi mbetet hallka më e dobët: shërbimi ofrohet bashki pas bashkie, dhe qytetet që zbatojnë një program të tillë janë pikërisht ato ku do të dalloni qen me majë veshi të prerë – shenja universale që një kafshë është kapur, sterilizuar, vaksinuar dhe rikthyer në liri. Mbulimi përgjatë Rivierës mbetet i copëzuar dhe numri i qenve endacakë në Shqipëri vijon të jetë i lartë.

Qentë e rrugës në Rivierën Shqiptare

Riviera ka një dinamikë të vetën për sa u përket qenve të rrugës, të formësuar nga turizmi dhe ritmi i qyteteve bregdetare.

Qentë e plazhit përbëjnë një kategori më vete. Këta janë endacakë që kanë përvetësuar një pjesë të rërës si territorin e tyre, shpesh pranë një lokali plazhi apo restoranti që i ushqen. Ata priren të jenë të ngopur, të qetë dhe të mësuar plotësisht me pushuesit. Në plazhe të njohura si Livadhi në Himarë apo në plazhin kryesor të Borshit, mund t'ju ndodhë që një qen të vijë e të shtrihet pranë shezllonit tuaj. Kjo është krejt normale. Ata thjesht kërkojnë hije, jo konflikt.

Qentë e restoranteve janë endacakët që qëndrojnë rreth zonave të jashtme të ngrënies. Shumica e pronarëve të restoranteve përgjatë Rivierës tolerojnë ose ushqejnë rregullisht një apo dy qen të përhershëm. Këta janë shpesh qentë më miqësorë që do të takoni – ata kanë mësuar se njerëzit në tavolina herë pas here ndajnë ushqim me ta.

Qentë e fshatrave në vendbanimet kodrinore mbi bregdet – në vende si Himara e Vjetër (Kastro), Qeparoi dhe Vunoi – priren të jenë më territorialë. Ata mund t'u lehin njerëzve të panjohur që ecin nëpër rrugicat e ngushta, sidomos natën. Kjo është një sjellje thjesht territoriale, jo agresion. Ata thjesht po njoftojnë praninë tuaj dhe zakonisht pushojnë sapo të keni kaluar zonën e tyre.

Qentë e rrugëve nacionale janë endacakët që jetojnë përgjatë aksit SH8 dhe rrugëve rurale. Do t'i shihni të shtrirë në anë të rrugës, e ndonjëherë edhe mbi vetë asfaltin. Nëse po udhëtoni me makinë në Rivierë, bëni kujdes për qen në rrugë, veçanërisht në agim dhe në muzg.

Si të silleni pranë qenve të rrugës

Këto këshilla vlejnë kudo në Shqipëri, jo vetëm në bregdet.

Nëse një qen ju afrohet:

• Qëndroni në vend. Mos vraponi – vrapimi zgjon instinktin e ndjekjes te çdo qen
• Shmangni kontaktin e drejtpërdrejtë me sy, të cilin qentë mund ta marrin si sfidë
• Mbajini duart anash trupit. Mos u zgjasni për të përkëdhelur një qen rruge të panjohur
• Prisni. Qeni do t'ju nuhasë, do të vlerësojë situatën dhe pothuajse gjithmonë do të humbasë interesin brenda pak sekondash
• Largohuni ngadalë sapo qeni të jetë qetësuar

Nëse hasni një tufë:

• Tufat janë më të paparashikueshme sesa qentë e vetëm, sidomos natën
• Mos kaloni mes përmes një tufe që po pushon. Bëni një rrugë rrethuese
• Nëse një tufë ju bllokon rrugën, prisni ose zgjidhni një rrugë tjetër
• Nëse qentë e tufës afrohen në mënyrë agresive – duke lehur, me qimet e kurrizit të ngritura ose duke ju rrethuar – tërhiquni ngadalë duke qëndruar me fytyrë nga ata

Truku me gur:

Ky është një zakon i mirënjohur në Ballkan dhe funksionon vërtet. Qentë në Shqipëri e kanë të mësuar lidhjen mes uljes së njeriut për të marrë një gur dhe rrezikut për t'u dëbuar. Nëse një qen sillet me agresivitet këmbëngulës, përkuluni sikur po merrni një gur nga toka. Në shumicën e rasteve, qeni do të sprapset menjëherë. Nuk ka nevojë të gjuani me të vërtetë – vetëm gjesti zakonisht mjafton. Nëse ndodheni në një vend pa gurë dhe kjo taktikë dështon, përplasja e fortë e duarve dhe një thirrje e prerë "IK!" gjithashtu bën punë.

Rregulla të përgjithshme:

• Mos i ushqeni qentë e rrugës. Kjo i nxit t'ju ndjekin dhe t'i lidhin të gjithë turistët me ushqimin
• Lëruni hapësirë qenve që flenë. Një qen i zgjuar papritur ka më shumë gjasa të reagojë me kafshim sesa një që është tashmë vigjilent
• Shmangni qentë që ruajnë ushqim, që ushqejnë këlyshët me gji ose që hanë nga mbeturinat. Këto situata rrisin sjelljen mbrojtëse
• Në shtigjet e ecjes pranë Himarës, mund të hasni qen stani. Këta janë qen pune, jo endacakë, dhe mund të jenë me trup të madh e tejet imponues. Mbani një distancë të gjerë, mos iu afroni kopesë që ata ruajnë dhe prisni që qeni të bindet se nuk jeni kërcënim përpara se të vazhdoni rrugën

Lehjet gjatë natës

Nëse qëndroni në një bujtinë fshati, në një apartament në kodër ose kudo jashtë zonave kryesore turistike, do të dëgjoni qen duke lehur natën. Kjo nuk përbën problem sigurie – është thjesht çështje zhurme. Qentë e rrugës janë më aktivë pas errësimit dhe lehin ndaj njëri-tjetrit, makinave që kalojnë, maceve apo edhe pa ndonjë shkak të dukshëm.

Në zona më të qeta si Himara e Vjetër, Qeparoi apo Vunoi, lehjet mund të jenë aq këmbëngulëse sa t'ju prishin gjumin, sidomos nëse keni gjumë të lehtë. Merrni me vete tapa veshësh. Kjo është një këshillë praktike, jo ekzagjerim. Nëse po rezervoni akomodim në një fshat ose zonë rurale, mbajeni parasysh këtë faktor.

Hotelet dhe bujtinat në qendër të Himarës ose përgjatë vijës kryesore të plazhit në Livadh preken përgjithësisht më pak, thjesht sepse ka më shumë zhurmë mjedisore nga restorantet dhe qarkullimi i automjeteve.

Tërbimi: Çfarë duhet të dini

Kjo është pjesa që ka më shumë rëndësi, dhe e vërteta është shumë më qetësuese sesa pranohet në shumicën e artikujve turistikë për Shqipërinë – pa qenë kurrsesi arsye për të lënë pas dore masat mbrojtëse.

Çfarë tregojnë realisht të dhënat e survejancës

Shqipëria raporton situatën e tërbimit pranë Grupit të Përhershëm të Ekspertëve për Tërbimin të FAO/WOAH në kuadër të platformës GF-TADs. Raporti i Shqipërisë i vitit 2024 për këtë grup thekson tekstualisht se për kafshët shtëpiake "nuk është raportuar asnjë rast tërbimi te kafshët shtëpiake" dhe për njerëzit "nuk është raportuar asnjë rast tërbimi te njerëzit". Rasti i fundit i regjistruar te ndonjë kafshë ka qenë një dhelpër e kuqe në vitin 2014, në zonën e Kukësit në veriun e thellë – thuajse pika më e largët e mundshme nga Riviera brenda vendit. Kjo deklaratë "asnjë rast i raportuar" mbulon periudhën që Shqipëria i raporton aktualisht grupit; të dhënat laboratorike më afatgjata, të botuara në vitin 2025 nga kërkues veterinarë shqiptarë bashkë me laboratorin referues të BE-së për tërbimin, regjistrojnë kafshë shtëpiake pozitive me tërbim më së voni në vitin 2009 dhe asnjë rast që prej asaj kohe.

Testimet mbi të cilat bazohen këto të dhëna janë reale, ndonëse modeste në shifra. I njëjti raport evidenton survejancë aktive për 268 kafshë në vitin 2021, 267 në vitin 2022 dhe 179 në vitin 2023, me zero raste pozitive në të tre këto vite. Shqipëria kreu gjithashtu fushata vaksinimi oral kundër tërbimit për dhelprat e egra të financuara nga BE nga viti 2020 deri në vitin 2023, duke mbuluar të gjithë territorin (me përjashtim të liqeneve dhe zonave urbane) me një dendësi prej 20 karremash për km², çka sipas raportit përkthehet në 560,000 karrema vaksine për mbulimin e plotë të vendit një herë, të shpërndara dy herë në vit gjatë sezoneve përkatëse. Ky raport u dorëzua në korrik 2024: ai nuk shënon asnjë fushatë për vitin 2024 dhe e lë programin e vitit 2025 ende për t'u vendosur, në varësi të fondeve. Asnjë raport më i vonshëm shqiptar për këtë grup nuk ishte i disponueshëm kur kjo faqe u verifikua në shtator 2026.

Pse masat paraprake mbeten të nevojshme

Autoritetet shëndetësore të udhëtimit nuk e kanë hequr Shqipërinë nga lista e vendeve me rrezik tërbimi vetëm mbi bazën e këtyre të dhënave. Shërbimi britanik NaTHNaC deklaron ende qartë në faqen e tij për Shqipërinë se "tërbimi konsiderohet rrezik në këtë vend" (verifikuar në shtator 2026). Një survejancë që analizon vetëm pak qindra kafshë në vit nuk mund të provojë mungesën absolute të virusit, fondet për fushatat e dhelprave u ndërprenë, dhe tërbimi mbetet gjithmonë fatal sapo shfaqen simptomat. Rrezik i ulët nuk do të thotë zero, dhe pasojat janë përfundimtare.

Përpara se të udhëtoni

Vaksinimi para ekspozimit është një vendim që duhet diskutuar me një klinikë të mjekësisë së udhëtimit dhe jo një rregull automatik. Fleta informative për tërbimin e NaTHNaC e përcakton ciklin parësor me tri doza intramuskulare në ditët 0, 7 dhe 28, me mundësinë që doza e tretë të sillet përpara në ditën 21 nëse nuk keni kohë të mjaftueshme para nisjes. Kjo nuk ju bën plotësisht imunë – WHO thekson shprehimisht se "PrEP nuk zëvendëson nevojën për PEP" dhe se "çdo person i ekspozuar ndaj një kafshe të dyshuar me tërbim duhet gjithsesi të kërkojë kujdes mjekësor pas ekspozimit". Ajo çfarë fitoni është një trajtim pasues më i thjeshtë, më i shkurtër dhe një hallkë më pak për t'u shqetësuar në një spital të huaj.

Për një pushim plazhi një ose dy-javor në Rivierë, ky përbën një kujdes të arsyeshëm, por jo një detyrim. Për qëndrime disamujore në vend, ecje në zona të thella rurale apo udhëtime me fëmijë të vegjël, konsultohuni me një klinikë të specializuar shumë kohë përpara fluturimit – skema kërkon katër javë kohë.

Për një pasqyrë të plotë mbi përgatitjen mjekësore, shihni udhëzuesin shëndetësor për Himarën.

Nëse ju kafshojnë apo ju gërvishtin

Kjo është një urgjencë mjekësore. Veproni menjëherë, pavarësisht sa e lehtë mund të duket plaga.

1. Lajeni plagën me ujë dhe sapun për të paktën 15 minuta. Fleta informative e WHO për tërbimin përcakton pikërisht këtë kohëzgjatje, dhe është veprimi më i rëndësishëm që do të bëni gjatë gjithë ditës
2. Aplikoni antiseptik (me bazë jodi ose alkooli) nëse keni me vete
3. Mos e mbyllni plagën me fasho apo qepje
4. Shkoni menjëherë në spital për profilaksinë pas ekspozimit. WHO e përkufizon PEP-in si "një cikël të vaksinës së tërbimit për njerëz dhe, kur indikohet, imunoglobulina të tërbimit (RIG) ose antitrupa monoklonalë (RmAb)". Imunoglobulina është përbërësi që ka më pak gjasa të gjendet në një qendër të vogël shëndetësore, ndaj sqaroni në telefon se keni nevojë për RIG, dhe jo thjesht për "një vaksinë tërbimi"
5. Telefononi 112 nëse keni nevojë për ndihmë për të gjetur një spital që mund t'ju trajtojë; ky është numri kombëtar i emergjencës i konfirmuar edhe në këshillat e UK FCDO për Shqipërinë

Faktori kohë është vendimtar. Formulimi i WHO thekson se "vdekjet nga tërbimi mund të parandalohen me anë të profilaksisë së menjëhershme pas ekspozimit (PEP), duke e ndaluar virusin të arrijë në sistemin nervor qendror". Fjala kyçe këtu është e menjëhershme. Pastrojeni plagën në çast dhe organizoni trajtimin po atë ditë, në vend që të prisni për të parë se si do të duket plaga të nesërmen. Siguracioni juaj i udhëtimit duhet të mbulojë transportin mjekësor të urgjencës nëse qendra më e afërt që disponon imunoglobulinë ndodhet me orë të tëra larg; sigurohuni për këtë përpara udhëtimit dhe jo pasi të ketë ndodhur kafshimi.

Vlerësim real i rrezikut

Pjesa dërrmuese e turistëve në Shqipëri nuk përjetojnë asnjë incident të pakëndshëm me qentë e rrugës. Duke pasur parasysh mungesën e rasteve të raportuara të tërbimit te kafshët shtëpiake që nga nisja e serisë aktuale të raportimeve dhe me rastin e fundit në botën e egër në vitin 2014, gjasat që një kafshim qeni në Rivierë të transmetojë tërbim janë shumë të ulëta. Nuk janë zero, survejanca është më e kufizuar sesa lënë të kuptohet shifrat e pastra, dhe tërbimi nuk kurohet sapo shfaqen simptomat. Zbatoni me përpikëri protokollin e ndihmës së parë dhe shijojeni pjesën tjetër të pushimeve krejt normalisht.

Fëmijët dhe qentë e rrugës

Nëse po udhëtoni në Himarë me fëmijë, qentë e rrugës kërkojnë vëmendje të shtuar. Fëmijët e vegjël janë më të prirur t'u afrohen kafshëve pa u menduar, e kanë më të vështirë të dallojnë shenjat paralajmëruese dhe janë më afër lartësisë së fytyrës – gjë që rrit rrezikun e kafshimeve në fytyrë dhe kokë nëse diçka nuk shkon mirë.

Hapa praktikë:

• Mbikëqyrini fëmijët sa herë ndodhen pranë qenve të panjohur, përfshirë edhe ata të plazhit që duken shumë të butë
• Mësojini fëmijët të mos u afrohen, të mos i përkëdhelin dhe të mos i ushqejnë qentë e rrugës
• Në plazhe. Mbajini fëmijët e vegjël pranë nëse ka qen afër
• Fëmijët e vegjël nuk duhet të ecin vetëm në zona ku ka shumë qen rruge, sidomos në muzg apo pas errësimit
• Nëse fëmija juaj kafshohet, ndiqni menjëherë protokollin e tërbimit të shpjeguar më sipër. Fëmijët duhet të bëjnë vaksinimin paraprak para ekspozimit nëse planifikoni një qëndrim të gjatë

Krahasimi i Shqipërisë me vendet e tjera

Situata e Shqipërisë ngjan më shumë me atë të Greqisë. Nëse keni udhëtuar në ishujt grekë dhe jeni ndier rehat me qentë e rrugës atje, Riviera Shqiptare do t'ju duket shumë e ngjashme – ndoshta me pak më shumë qen në disa zona, por me të njëjtën dinamikë të përgjithshme kafshësh të ushqyera nga komuniteti dhe të mësuara me njerëzit.

Programet TNR dhe çfarë nënkuptojnë qentë me vesh të prerë

Nëse shihni një qen me majën e veshit të prerë ose me shenjë, ai qen ka kaluar përmes një programi kap-sterilizo-rikthe: është kapur, është sterilizuar ose kastruar, është vaksinuar kundër tërbimit dhe është rikthyer në territorin e tij. Qentë me vesh të prerë janë më të sigurtit për të qëndruar pranë – ata janë të vaksinuar dhe, duke qenë të sterilizuar, priren të jenë më pak agresivë dhe më pak territorialë.

Zbatimi mbetet i fragmentuar. Ligji i vitit 2011 për shërbimin veterinar ia ngarkon kontrollin e popullatës së qenve pushtetit vendor, ndaj ajo çfarë realizohet në një qytet të caktuar varet nga buxheti i asaj bashkie dhe nga organizatat vendore apo ndërkombëtare për mbrojtjen e kafshëve që veprojnë atje. Mbulimi përgjatë Rivierës nuk është i njëtrajtshëm, dhe një qen me shenjë në vesh tregon gjendjen e sigurt të asaj kafshe konkrete dhe jo domosdoshmërisht standardin e të gjithë qytetit ku ajo jeton.

Nëse dëshironi t'i mbështesni këto nisma, disa organizata shqiptare për mbrojtjen e kafshëve pranojnë donacione dhe vullnetarë. Pyesni në strukturën ku jeni akomoduar – shumë pronarë bujtinash i njohin shoqatat e zonës.

FAQ

A janë të rrezikshëm qentë e rrugës në Shqipëri?

Pjesa dërrmuese nuk janë të rrezikshëm. Shumica e qenve endacakë në Shqipëri janë të butë, të mësuar me njerëzit dhe të ushqyer nga banorët vendas. Agresioni i vërtetë ndaj turistëve është i pazakontë. Rreziqet kryesore vijnë nga tufat gjatë natës, qentë që ruajnë ushqim apo këlyshët, si dhe mundësia e vogël, por reale, e transmetimit të tërbimit përmes kafshimit. Përdorni gjykimin e shëndoshë, ndiqni këshillat e sjelljes të përshkruara më sipër dhe nuk do të keni asnjë problem. Për një pasqyrë më të gjerë mbi sigurinë në Shqipëri, lexoni udhëzuesin tonë të plotë.

A duhet të bëj vaksinën e tërbimit përpara se të vizitoj Shqipërinë?

Kjo varet nga natyra e udhëtimit tuaj. NaTHNaC e rendit ende tërbimin si rrezik në Shqipëri, dhe cikli parësor kërkon tri doza në ditët 0, 7 dhe 28, duke kërkuar kështu një periudhë prej katër javësh. Për një pushim plazhi një ose dy-javor në Rivierë, kjo përbën një masë kujdesi të arsyeshme dhe jo një kërkesë të detyrueshme; për qëndrime disamujore në vend, ecje në zona rurale ose nëse udhëtoni me fëmijë të vegjël, këshillohuni herët me një klinikë të mjekësisë së udhëtimit.

Çfarë duhet të bëj nëse më kafshon një qen rruge në Himarë?

Lajeni plagën me ujë dhe sapun për të paktën 15 minuta, kohëzgjatje kjo e përcaktuar qartë nga WHO. Aplikoni antiseptik dhe mos e mbyllni plagën. Më pas paraqituni po atë ditë në spital për profilaksinë pas ekspozimit, duke kërkuar posaçërisht si imunoglobulinën e tërbimit ashtu edhe vaksinën. Telefononi në 112 për t'u orientuar drejt spitalit përkatës dhe kontaktoni kompaninë tuaj të sigurimit të udhëtimit për transport mjekësor nëse është e nevojshme.

A i bezdisin pushuesit qentë e rrugës në plazhet shqiptare?

Përgjithësisht jo. Qentë e plazhit përgjatë Rivierës janë zakonisht të qetë, të ushqyer mirë nga lokalet përreth dhe të kënaqur thjesht duke qëndruar në hije. Ndonjëherë një qen mund të ulet pranë shezllonit tuaj ose të kalojë nëpër rërë. Ata rrallë janë ngulmues apo agresivë. Nëse një qen ju bezdis, njoftoni stafin e lokalit të plazhit – ata zakonisht e njohin qenin dhe mund ta largojnë pa problem.

A ka qen rruge në shtigjet e ecjes pranë Himarës?

Po, mund të hasni qen endacakë në shtigje, dhe ç'është më e rëndësishmja, mund të takoni qen stani që ruajnë tufat e bagëtive. Këta janë qen pune që e marrin rolin e tyre shumë seriozisht. Mos iu afroni atyre dhe as kopesë që ata ruajnë. Kalojeni tufën nga një distancë e gjerë, ecni me qetësi dhe prisni që qeni të sigurohet se nuk paraqisni rrezik përpara se të ecni më tej. Merrni një shkop ecjeje me vete nëse kjo ju jep më shumë vetëbesim.

A do të më lënë pa gjumë qentë e rrugës gjatë natës?

Ka mundësi, veçanërisht në zonat më të qeta. Qentë e rrugës lehin natën – ndaj njëri-tjetrit, automjeteve që kalojnë, maceve apo hijeve. Në akomodimet e fshatrave, në bujtinat në shpatet e kodrave apo në zona rurale, lehjet mund të jenë të vazhdueshme. Merrni tapa veshësh me vete. Hotelet në qendër të Himarës ose përgjatë vijës kryesore të plazhit janë më pak të ndjeshme ndaj lehjeve të natës.