Emri Himarë
Nga Chimera mitologjike te bregdeti i larë nga dielli -- historia pas emrit.
Kuptimi i Himarës: Përgjigjja e Shpejtë
Himara është një qytet bregdetar dhe bashki në Rivierën Shqiptare. Drejtshkrimi anglez është Himara; drejtshkrimi zyrtar shqiptar është Himarë; forma në gjuhën greke është Χειμάρρα (Cheimarra) ose më e vjetra Χίμαιρα (Chimaira).
Emri vjen nga greqishtja e lashtë Χίμαιρα (khimaira) — që do të thotë “dhi femër” ose “dhi e re,” e njëjta fjalë si Chimera mitologjike. Ai përshkruante shkëmbinjtë e thepisur, të kullotur nga dhitë, që rrëzohen në Detin Jon.
Shqipja moderne përdor Himarë (me një ë fundore, tingulli schwa). Lokalisht, në fshatrat greqishtfolëse të rajonit të Himarës, do të dëgjoni gjithashtu Χειμάρρα.
Chimera
Në mitologjinë greke, Chimera (Χίμαιρα, “Khimaira”) ishte një krijesë e tmerrshme që nxirrte zjarr -- pjesërisht luan, pjesërisht dhi, pjesërisht gjarpër. Emri vjen nga greqishtja khimaira (χίμαιρα), që do të thotë “dhi femër” ose “dhi e re” -- femërorja e khimaros (χίμαρος). Të dyja fjalët gjurmohen prapa te kheima (“dimër”), pasi bagëtia e re llogaritej sipas numrit të dimrave që kishin mbijetuar.
Por Chimera nuk ishte vetëm një përbindësh. Në botën e lashtë, fjala përdorej gjithashtu për të përshkruar peizazhe të egra e të thepisura -- vende ku dhitë endeshin nëpër shkëmbinj të pjerrët mbi det. Dhe pikërisht kështu duket vija bregdetare rreth Himarës.
Nga Chimera te Himara
Vendbanimi i lashtë quhej Χίμαιρα (Chimaira) -- e njëjta fjalë si krijesa mitologjike. Një mbishkrim i lashtë i gjetur në vend lexon “ΦΟΙΒΟΣ ΑΠΟΛΛΩΝ ΧΙΜΑΙΡΑΝ ΕΠΟΛΙΣΕΝ” -- “Phoebus Apollo themeloi qytetin e Chimaira.” Emri përshkruante terrenin e thepisur ku tufat kullosnin në shpate gati vertikale mbi Detin Jon -- një tokë dhish femra.
Gjatë periudhës bizantine, shkruesit filluan ta shkruanin emrin si Χειμάρρα (Cheimarra), duke e riinterpretuar atë si një lidhje me cheimarros (χείμαρρος, “përrua dimëror”) -- përrenjtë sezonalë që vërshojnë poshtë maleve pas shirave të rrëmbyeshëm. Kjo ishte një etimologji popullore, jo kuptimi origjinal, megjithëse ngatërresa është e kuptueshme: të dyja fjalët ndajnë një rrënjë të thellë proto-indo-evropiane në *gheim- (“dimër”).
Sido që të jetë, të dy leximet pikturojnë të njëjtën pamje: një peizazh dramatik, i pazbutur shkëmbinjsh të thepisur, gërxhesh të egra dhe kullotash malore të ashpra që rrëzohen në ujëra bruzë. Kushdo që ka vozitur rrugën bregdetare SH8 ose ka ecur poshtë te Kanioni i Gjipesë e di se ky përshkrim vlen ende sot.
Përgjatë shekujve, emri evoluoi nëpërmjet gjuhëve të popujve që banuan bregdetin:
Χίμαιρα (Chimaira) -- “dhi femër,” e njëjta fjalë si krijesa mitologjike
Χειμάρρα (Cheimarra) -- rishkrim etimologjik popullor që e lidh emrin me “përrua dimëror”
Chimara -- e përshtatur nga shkrimtarët romakë dhe venecianë
Himara / Himarra -- “Ch”-ja zbutet në “H”
Himarë -- emri zyrtar sot
Kalimi nga “Ch” në “H” ndjek një model të dokumentuar mirë në huazimet greke që hyjnë në shqip: kapa-ja e greqishtes së lashtë (/kh/) evoluoi përgjatë shekujve në një frikativ velar (/x/), të cilin shqipja më pas e përshtati në /h/-në e saj amtare. Bërthama e fjalës, megjithatë, ka mbetur dukshëm e qëndrueshme për mbi dy mijëvjeçarë.
Pse Logoja Jonë Është një Chimera
Ikona e kimerës që shihni në këtë faqe është një nderim ndaj rrënjëve mitologjike të emrit. Ajo e lidh qytetin modern të plazhit me identitetin e tij të lashtë -- një vend i formësuar nga male të egra, përrenj sezonalë dhe deti i shqetësuar. Krijesa përfaqëson bukurinë e pazbutur që i tërhoqi njerëzit këtu mijëra vjet më parë dhe vazhdon të tërheqë udhëtarë edhe sot.
Një Emër i Ndarë Përgjatë Mesdheut
Himara nuk është i vetmi vend që i detyron emrin Chimera-s. Krijesa mitologjike la gjurmën e saj përgjatë botës së lashtë greke. Chimaera në Liki (Turqia moderne) është ndoshta më e famshmja -- një vend ku hapjet natyrore të gazit prodhojnë flakë të përjetshme në shpatin e malit, që të lashtët i mendonin si vetë përbindëshi që nxjerr zjarr.
Por në Rivierën Shqiptare, emri mori një kuptim më të ankoruar në peizazh sesa në legjendë. Këtu, Chimera nuk kishte të bënte me zjarrin -- kishte të bënte me terrenin e papërpunuar, vertikal ku dhitë ende i kalojnë në numër turistët në kodrat mbi qytet, dhe ku malet takojnë detin pa asnjë justifikim.
Eksploroni Tokën e Chimera-s
Zbuloni plazhet, malet dhe fshatrat që i japin Himarës karakterin e saj të egër.