O Himari
Grad, opština, dijalekt i geografija po kojima se ovaj deo Albanske rivijere razlikuje od svakog drugog mesta na Jonskom moru.
Šta je Himara
Himara (albanski: Himarë; grčki: Χιμάρα ili Χειμάρρα) je i primorski grad i opština na jugozapadnoj obali Albanije, u okrugu Vlorë. Grad leži na središnjem delu Albanske rivijere, između Keraunskih planina i Jonskog mora. Opština, nastala administrativnim spajanjem 2015. godine, obuhvata oko 572 km² i uključuje jedinice Himarë, Horë-Vranisht i Lukovë, sa selima od Palasëa na severu do Lukovëa na jugu.
Dve osobine izdvajaju Himaru od susednih gradova. Prva je njena etnička grčka zajednica, skoncentrisana u priobalnom pojasu, koja je očuvala poseban kulturni identitet kroz osmanski, italijanski i komunistički period sve do danas. Druga je himariotski dijalekt grčkog jezika, koji se govori u primorskim selima. On čuva arhaične osobine kojih više nema u standardnom novogrčkom, sačuvane vekovima relativne izolovanosti.
Ukratko
Geografija
Grad Himara izgrađen je na mestu gde se niska priobalna ravnica susreće sa strmim padinama Keraunskih planina (albanski: Vargmali i Vetëtimave; grčki: Ακροκεραύνια), planinskog lanca dugog 100 km koji se proteže duž južne albanske obale i odvaja Jonsko more od ravnica u unutrašnjosti. Najviši vrh, Maja e Çikës, uzdiže se do 2.045 m (6.710 ft), odmah iza grada.
Obala koja čini opštinu Himara proteže se otprilike od prevoja Llogara na severu do Lukovë na jugu: oko 50 km plaža, rtova, skrovitih uvala i malih ribarskih lučica. Voda je izuzetno bistra jer su reke koje se ovde ulivaju u more kratke, morsko dno je stenovito, a Jonsko more je ovde duboko. Na pojedinim mestima dubina od 100 m javlja se na manje od kilometar od obale.
Opština obuhvata neke od najpoznatijih plaža na Albanskoj rivijeri: Spile, Livadhi, Potami, Llamani, Jale, Filikuri i Gjipe. Sela u unutrašnjosti, Pilur, Kudhës, Vuno i Stari Qeparo, nalaze se na 200 do 700 m nadmorske visine, većina na terasama iznad obale.
Ljudi, jezici i grčka manjina
Albanski popis stanovništva iz 2011. zabeležio je ukupan broj stanovnika nekadašnjih opština (danas objedinjenih u Himarë) od približno 7.800, mada se opšte smatra da je ta brojka niža od stvarne zbog delimičnog bojkota popisa od strane grčke manjine. Lokalni matični registri i obrasci iseljavanja ukazuju na broj registrovanih stanovnika bliži 27.000, uz sezonske oscilacije koje pokreću turizam i albansko-grčka dijaspora koja se leti vraća kući.
Ključna demografska odlika priobalnog regiona Himare je njena etnička grčka zajednica. Sedam tradicionalno grčkojezičnih sela, Himarë (sam grad), Dhërmi, Palasë, Ilias, Vuno, Qeparo i Kudhës, čine takozvani himarski region. Grčkojezična zajednica ima korene duboko u antici, a dijalekat koji se govori u ovim selima čuva osobine koje su nestale iz standardnog savremenog grčkog jezika.
Sela u unutrašnjosti opštine (Horë-Vranisht i zaleđe Lukovë) pretežno su albanskojezična, sa labskim dijalektom, poddijalektom toskijskog albanskog. Praktično za posetioce: u priobalnoj Himari, Dhërmiju i Vunu čućete grčki i albanski naizmenično, dok ćete u selima na brdima dalje u unutrašnjosti čuti uglavnom albanski.
Za posetioce je ovo manje važno nego za lingviste: sa albanskim i engleskim snaći ćete se svuda, a većina zaposlenih u turizmu tokom sezone dobro govori engleski. Ali to objašnjava kulturni duh regiona. Pravoslavne crkve, kuhinja pod grčkim uticajem, porodične taverne u kojima je jelovnik na albanskom, a razgovor u kuhinji na grčkom, nisu turistička kulisa. Tako ovo mesto zaista funkcioniše.
Više o kulturnim posebnostima pročitajte u našim vodičima o grčkom nasleđu u Himari, pravoslavnim crkvama u Himari i albanskoj izo-polifoniji (regionalnoj muzičkoj tradiciji sa UNESCO liste).
2.500 godina istorije, ukratko
Mesto na kojem je danas Himara neprekidno je naseljeno više od dva i po milenijuma. Naselje se u klasičnim grčkim izvorima pominje kao Chimaira (Χίμαιρα), ista reč kao i mitološko biće, a ime se odnosilo ili na divlji predeo pun koza ili, prema vizantijskom tumačenju, na sezonske planinske bujice koje se obrušavaju ka moru. Celu etimologiju pročitajte u našem vodiču o poreklu imena.
Naseljeno kao Chimaira; drevni natpis glasi "Feb Apolon osnovao je grad Chimairu." Mesto se pominje u zapisima iz rimskog doba i bez većih prekida opstaje kroz vizantijski period.
Postaje osmanska upravna jedinica (nahija) i zadržava stepen lokalne autonomije neuobičajen za osmansku teritoriju.
Sultan Sulejman Veličanstveni pokreće pohod na region; nakon pregovora Himara dobija posebne privilegije, uključujući niže poreze i određen stepen samouprave, status koji je uglavnom zadržala vekovima.
Lokalni ustanak pod vođstvom Spirosa Spiromiliosa proteruje osmanske snage, u vreme kada Albanija stiče nezavisnost. Region je od tada u sastavu Albanije.
Komunistička era pod Enverom Hodžom. Albanija postaje najizolovanija zemlja u Evropi, a Rivijera je uglavnom zatvorena za strane posetioce. Hodžin program bunkerizacije ostavio je betonske bunkere koji se i danas vide na obroncima oko Himare.
Opština Himarë reorganizovana je u okviru nacionalne administrativne reforme Albanije, kojom su Himarë, Horë-Vranisht i Lukovë objedinjeni u jednu opštinu.
Turizam na Albanskoj rivijeri ubrzano raste. Himara od mirnog regionalnog centra postaje jedan od glavnih turističkih gradova Rivijere, uz Dhërmi i Sarandu.
Za detaljniju istoriju pojedinih znamenitosti pogledajte naše vodiče o starom gradu i tvrđavi Himare, tvrđavi Porto Palermo, antičkoj Palesti i Cezarovom iskrcavanju i bunkerima iz komunističkog doba.
Klima
Himara ima mediteransku klimu koju ublažavaju Jonsko more i Keraunske planine. Leta su vrela i suva, a zime blage i kišne. Planinski zid iza obale zadržava morski vazduh i stvara mikroklimu primetno topliju zimi i nešto svežiju leti nego u ravnicama u unutrašnjosti.
Za detalje o putovanju po mesecima pogledajte najbolje vreme za posetu Himari i naš vodič kroz vremenske prilike po mesecima.
Po čemu se Himara razlikuje od ostatka Rivijere
Putnici u prolazu često pitaju: zašto baš Himara, a ne Dhërmi, Ksamil ili Saranda? Svako mesto ima svoje čari. Ono što Himaru izdvaja, posle godina poređenja, svodi se na sledeće:
- Grčki jezik, nasleđe i kultura. Himara je središte etničke grčke zajednice na Rivijeri. To se vidi u hrani, muzici i pravoslavnom ritmu godine.
- Pravi grad koji živi, a ne niz odmarališta. Himara ima stalno stanovništvo, školu, pijacu petkom, bolnicu i stari grad. Za razliku od mesta Dhërmi i Ksamil, život se ovde nastavlja i van turističke sezone.
- Geografski centar Rivijere. Smeštena između prevoja Llogara na severu i obale kod mesta Borsh na jugu, Himara je prirodna baza za obilazak cele Rivijere automobilom ili skuterom.
- Više restorana po stanovniku nego bilo koji grad na obali. Porodične taverne sa svežom morskom hranom ostaju pristupačne čak i dok cene rastu. Pogledajte naš vodič kroz najbolje restorane u Himari.
- Veći izbor smeštaja. Hosteli, butik hoteli, porodični pansioni, rizorti sa punom uslugom i apartmani za kratki boravak nalaze se na pešačkoj udaljenosti od centra grada, za razliku od mesta na obali koja nude samo rizorte.
Za konkretna poređenja pogledajte Himara ili Dhërmi, Himara ili Ksamil, Himara, Saranda ili Ksamil i Himara ili Vlora.
Himara danas
U 2026. Himara je najznačajniji grad na centralnoj albanskoj Rivijeri koji živi tokom cele godine. Do nje se stiže autobusom iz Vlore za oko sat vremena, kombinacijom trajekta i autobusa sa Krfa preko Sarande, ili direktnim privatnim transferom sa Međunarodnog aerodroma Tirana (TIA) za 4–5 sati. Otvaranje tunela Llogara očekuje se krajem 2026. ili početkom 2027, što će tu vožnju osetno skratiti.
Privreda grada sve više zavisi od turizma, ali i dalje počiva na uzgoju maslina, ribolovu i doznakama iz dijaspore koje su ga oblikovale generacijama. Leti broj stanovnika sa oko 8.000 poraste nekoliko puta, kako se hoteli pune, bič barovi otvaraju, a grčke i albanske porodice vraćaju za avgust.
Za praktične savete pogledajte naših 15 stvari koje treba znati pre posete, naš plan puta za 3 dana kao polaznu tačku i stranicu kako stići sa detaljima o prevozu.
Spoljni izvori
Za istraživanje, citiranje ili dalje čitanje, merodavni izvori o Himari su:
- Himarë na Vikipediji za istorijski pregled, demografiju i administrativni status
- Opština Himarë na Vikipodacima (Q13037409) za administrativnu jedinicu
- Himarë na Google Maps za koordinate i Street View
- Himara na Get Your Guide
Često postavljana pitanja
Da li je Himara grčka ili albanska?
I jedno i drugo, zavisno od toga šta se pod tim podrazumeva. Administrativno, Himara je deo Albanije. Nalazi se u okrugu Vlorë i u sastavu je albanske države od 1912. godine. Kulturno, primorski grad i nekoliko okolnih sela (Dhërmi, Palasë, Vuno, Qeparo) dom su davno ukorenjene etničke grčke zajednice koja govori posebnim himariotskim dijalektom grčkog, dok se u selima u unutrašnjosti govori albanski. Dakle, Himara je albanski grad sa istorijskom manjinom koja govori grčki, a oba identiteta su deo njenog karaktera.
Šta znači ime Himara?
Ime potiče od starogrčkog Chimaira (Χίμαιρα), iste reči kao za mitološko čudovište koje bljuje vatru. Naučnici ga povezuju ili sa divljim planinskim terenom punim koza ili, prema kasnijem vizantijskom tumačenju, sa sezonskim planinskim bujicama (cheimarros, „zimski potok“) koje se posle jakih kiša obrušavaju ka moru.
Gde se nalazi Himara?
Himara se nalazi na jugozapadnoj obali Albanije, u okrugu Vlorë, na centralnom delu albanske Rivijere između Keraunskih planina i Jonskog mora (40.1017°N, 19.7447°E). Od Tirane je udaljena oko 4–5 sati vožnje ka jugu, a od Sarande oko 1,5 sat ka severu.
Koliko je velika Himara i koliko ima stanovnika?
Opština Himarë obuhvata oko 572 km² i jedinice Himarë, Horë-Vranisht i Lukovë. Popis iz 2011. zabeležio je oko 7.800 stanovnika, ali se taj broj smatra potcenjenim zbog delimičnog bojkota grčke manjine; lokalne matične knjige ukazuju na broj prijavljenih stanovnika bliži 27.000, a leti se stanovništvo višestruko uveća zbog turizma i povratka dijaspore.
Isplanirajte posetu
Kompletan turistički vodič kroz Himaru: plaže, restorani, hoteli, prevoz i sve ostalo što vam treba.